گزارش برنامه تشخيص زودرس و كنترل سرطان روده بزرگ و راست روده )كولوركتال) در افراد در معرض خطر بالا در دانشگاه علوم پزشکی همدان:

معاونت بهداشتی استان همدان از سال 1391 ضمن اجرای برنامه غربالگری سرطان کولورکتال جهت گروه پر خطر، به شناسایی، آموزش، مشاوره و غربالگری داوطلبان تست های تشخیصی طبق پروتکل و به صورت رایگان  اقدام نموده است. در پیگیری موارد غربالگری شده در مرکز مشاوره و غربالگری سرطان کولورکتال(CRC ) در بیمارستان شهید بهشتی از شروع برنامه تا کنون، مواردی مبتلا به سرطان کولون و پولیپ آدنوماتوز پرخطر، شناسایی و مورد مراقبت و پیگیری قرار گرفته است. بر کسی پوشیده نیست که ارزش تشخیص زودرس سرطان علاوه بر نجات یک زندگی، نقش مهمی در بالا بردن کیفیت زندگی افرادی دارد که ضمن تحمل بار بیماری عزیزان خود، همواره بیم نگرانی ابتلای خود را نیز به همراه دارند. انجام فرآیندهای برنامه ریزی شده پیشگیری از بیماریها گامی است در جهت رسیدن به شعار "پیشگیری بهتر از درمان است."

از مهمترین وظایف این مرکز :

1-     شناسايي بيماران مبتلا به سرطان کولورکتال (روده بزرگ و راست روده) بر اساس نظام ثبت سرطان

2-     تهیه لیست همه بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال استان همدان و بررسی و مشاوره با بستگان درجه اول  آنها از جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری

3-     تشخيص به موقع افراد مبتلا( غربالگري) و ارايه خدمات درماني مورد لزوم و پيگيري مرتب آنها

4-     تشخيص زودرس و غربالگری افراد در معرض خطر بالا* براي ابتلا به سرطان کولورکتال و ارايه خدمات تشخیصی مورد لزوم و پيگيري مرتب آنها

5-     تهيه و تدارك امكانات مناسب تشخيصي همراه با تسهیلات برای گروه هدف

6-     آموزش گروه های در معرض خطر متوسط بیماری شامل کلیه افراد بالای سن 50 سال

7-      آموزش گروه های مردمی

*افراد در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان روده بزرگ و راست روده شامل: (افراد داراي سابقه ي فاميلي مثبت كه حداقل يكي از بستگان درجه يك (پدر، مادر، فرزند، خواهر و برادر) و يا دو نفر یا بیشتر از بستگان درجه دو (پدربزرگ، مادربزرگ، عمه، خاله، عمو يا دايي) آنها مبتلا به سرطان کولورکتال و یا پولیپ آدنوماتوز پر خطر بوده باشند

سرطان روز به روز جایگاه مهمتری در سلامت مردم پیدا می کند. جمعیت ایران به دلیل افزایش میزان امید زندگی و به تبع آن بالا رفتن سن و افزایش تعداد سالمندان برای ابتلا به سرطان مستعدتر می شود. غربالگری سرطان‌ روده بزرگ در کشور بر اساس پیشنهاد سازمان جهانی بهداشت صورت می‌گیرد. بیماران شناسایی شده مبتلا به سرطان، به دنبال این غربالگری‌ها برای ارائه درمان‌های تخصصی به مراکز سطح دو و سه ارجاع داده می‌شوند.

بر اساس مطالعات اپیدمیولوژی میزان خطر ابتلا به سرطان کولون در افراد فامیل درجه اول 6/1 تا 8 برابر افزایش می یابد. همچنین در افراد مبتلا به آدنوم کولون هم این افزایش خطر وجود دارد. 60 درصد ضایعات پیش‌ سرطانی (پولیپ های پرخطر) به صورت ارثی در بستگان درجه اول بیمار مشاهده می‌شود. بنابراین خانواده یک بیمار سرطانی باید 10 سال زودتر از سنی که آن شخص سرطان گرفته، آزمایش‌های لازم را بدهد.

بیشتر موارد سرطان در کشورهای در حال توسعه در مراحل پیشرفته شناخته می شوند که حتی با بهترین درمانها علاج قطعی غیر محتمل است. عامل اساسی برای بقای بالاتر بسیاری از سرطان ها به میزان بالاتر تشخیص در مراحل اولیه مربوط است که این امر از راه آموزش عمومی و غربالگری به موقع برای ضایعات پیش سرطانی(پولیپ های پرخطر)  یا سرطانی در مراحل اولیه، حاصل می شود و هدف مورد انتظار بهبود و کاستن از مرحله (stage) سرطان در هنگام تشخیص است. موانع بالقوه برای تشخیص زودهنگام سرطان عبارتند از : دسترسی نامناسب به مراکز مراقبت های بهداشتی، ترس از تشخیص سرطان و تابوی سرطان، مشکلات اقتصادی و اجتماعی که باعث می شوند بیمار علامتدار از مراجعه به موقع اجتناب کند، گاهی نیز بیماران از بررسی های بیشتر و درمان اجتناب می کنند. تلاش برای برطرف کردن این موانع، باید بخشی از برنامه غربالگری یا Downstaging تلقی گردد. تعيين پتانسيل بدخيمي يك پوليـپ در تعيـين رونـد برخورد با پوليپ تأثير بسزايي دارد. به نظر می رسد می توان  حـين كولونوسـكوپي، پتانـسيل بـدخيمي و احتمال سرطان مهاجم در آينده را تخمين زد.

بر اساس آمار موجود نزدیک به 50% از مبتلایان به سرطان کولورکتال در کشور ما سن کمتر از پنجاه سال دارند و هزینه اثر بخشی غربالگری برای اقوام درجه اول و دوم موارد ارثی و خانوادگی این سرطان در بررسی های انجام شده در سایر کشورها به اثبات رسیده است، یکی از راهکارهای موجود برای تشخیص زودهنگام این سرطان در ایران، بررسی هزینه اثر بخشی برنامه غربالگری در گروه پرخطر برای سرطان کولورکتال است.

 

تنظیم : لیلا حلیمی – اپیدمیولوژیست و

 

 کارشناس مرکز مشاوره و تشخیص زودرس سرطان کولورکتال (CRC)